Nieuws

Betekenisvol gesprek
De factsheet van het Steunpunt Passend Onderwijs benadrukt dat het hoorrecht geen taak is of iets wat afgevinkt dient te worden. Het doel is een betekenisvol gesprek waarin de stem van de leerling serieus wordt meegenomen bij het opstellen, evalueren en bijstellen van het OPP.

Dat vraagt van professionals vooral een open en onderzoekende houding:

• luisteren zonder direct te oordelen;
• aansluiten bij de mogelijkheden van de leerling;
• communiceren in begrijpelijke taal;
• en ruimte bieden aan wat de leerling zelf belangrijk vindt.

Het is van belang dat de leerling het gevoel heeft vrijelijk te kunnen praten. Juist door uit te gaan van mogelijkheden en ontwikkelkansen ontstaan vaak waardevolle inzichten voor leerling, ouders en school.

Hoorrecht en inclusief onderwijs
Het hoorrecht staat niet op zichzelf, maar sluit nauw aan bij de bredere beweging richting inclusief onderwijs. Inclusief onderwijs gaat over het ervaren erbij te horen, meedoen en gehoord worden. Recent onderzoek van bijzonder hoogleraar inclusief en gespecialiseerd onderwijs Anke de Boer laat zien dat leerlingen zelf heel duidelijk kunnen aangeven wat hen helpt binnen een inclusieve onderwijssetting. Leerlingen benoemen onder andere het belang van:

• erbij horen
• duidelijke structuur en voorspelbaarheid;
• rustige of prikkelarme plekken wanneer dat nodig is;
• positieve houding van leraren;
• ondersteunende relaties met klasgenoten;

Tegelijkertijd laten leerlingen zien waar inclusie onder druk komt te staan, bijvoorbeeld bij voortdurende prestatiedruk, sociale stress of ondersteuning die niet goed aansluit bij hun behoeften. Een belangrijke opbrengst van dit onderzoek is dat leerlingen ondersteuning niet afwijzen, maar vooral willen dat deze hen helpt om volwaardig mee te doen, zonder een uitzondering te zijn. Het hoorrecht raakt direct aan de kern van inclusief onderwijs: praten met leerlingen om hen erbij te laten horen.

Passend bij de leerling
De wet schrijft niet voor hoe scholen het gesprek moeten vormgeven. Dat biedt ruimte om aan te sluiten bij leeftijd, ontwikkeling en communicatiemogelijkheden van de leerling. Voor de ene leerling werkt een gesprek goed, terwijl een andere leerling zich beter uit via een tekening, pictogrammen, foto’s of een korte vragenlijst.

Ook bij jonge leerlingen of leerlingen met communicatieve beperkingen blijft het uitgangspunt dat hun stem ertoe doet. Daarnaast vraagt het hoorrecht ook aandacht voor meertaligheid. Wanneer een leerling zich niet voldoende kan uitdrukken in het Nederlands, is het belangrijk om ondersteuning van een tolk of passende vertaalmiddelen in te zetten, zodat de leerling daadwerkelijk de ruimte krijgt om diens zienswijze en behoeften te verwoorden.

Samenwerking binnen de driehoek
Hoorrecht verandert niets aan de samenwerking tussen school en ouders. Het gesprek met de leerling staat juist in verbinding met de bekende driehoek leerling–ouders–school. Tegelijkertijd vraagt het soms aandacht voor de vraag wie het gesprek voert. In bepaalde situaties kan een vertrouwd of meer onafhankelijk persoon helpen om leerlingen vrijer hun mening te laten geven. Belangrijk om te benadrukken: hoorrecht is geen beslisrecht. Scholen blijven verantwoordelijk voor het bieden van passende en haalbare ondersteuning. Wel vraagt de wet dat zichtbaar is hoe de inbreng van de leerling is meegenomen in het OPP.

Hoorrecht vs zwijgrecht?
Een leerling mag ervoor kiezen geen gebruik te maken van het hoorrecht. De verantwoordelijkheid van de school ligt in het actief bieden van die mogelijkheid en het zorgvuldig vastleggen dat de leerling is uitgenodigd om mee te praten. Tegelijkertijd kan het waardevol zijn om samen te onderzoeken wat maakt dat een leerling het gesprek niet wil voeren.

Preventieve werking
Vroegtijdige gesprekken met leerlingen kunnen een preventieve werking hebben. Door eerder signalen, behoeften of zorgen bespreekbaar te maken, kunnen ondersteuningsvragen soms sneller en beter worden opgepakt.

Bronnen

-De Boer & Kuijper (2025) Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting.

https://www.rug.nl/staff/anke.de.boer/uitgebreid-rapport-ondersteuning-aan-leerlingen-in-een-inclusieve-onderwijssetting.pdf

-Factsheet Hoorrecht voor leerlingen op het OPP (2025) van Steunpunt Passend Onderwijs.

https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/wp-content/uploads/2025/01/Factsheet-hoorrecht_versie-1-juli-2025.pdf

-Webinar Hoorrecht (2025) van Steunpunt Passend Onderwijs.

https://www.youtube.com/watch?v=BtK1DKBsN4o